De Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) heeft recent de resultaten van een oriënterend bodemonderzoek ontvangen waarbij de aanwezigheid van zogeheten perfluorverbindingen of ‘PFAS’ werd onderzocht. Het gaat om metingen op de volgende locatie: Ambachtstraat 1115 te 3850 Nieuwerkerken.
Wat zijn de resultaten van het onderzoek?
Op verschillende meetpunten zijn verhoogde PFAS-waarden vastgesteld in het grondwater.
Op basis van dit onderzoek adviseert het Departement Zorg om no regret-maatregelen te nemen op die locatie en in een gebied van 100m rond die locatie. Deze no regret-maatregelen dienen om de risico’s voor de volksgezondheid te beperken.
Aan landbouwers wordt gevraagd om voorzichtig te zijn met het gebruik van grondwater en oppervlaktewater en de nodige voorzorgsmaatregelen te nemen.
Voor omwonenden is er ook een risico op herhaaldelijke blootstelling. De percelen waarop de no regret-maatregelen van toepassing zijn, bevinden zich in het rode gebied op onderstaande kaart.
Wat zijn PFAS?
PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn een verzamelnaam voor een grote groep van ongeveer 6.000 chemische stoffen. Deze stoffen komen niet van nature voor in het milieu, maar zijn door de mens ontwikkeld. PFAS breken nauwelijks af en blijven daardoor zeer lang aanwezig in het milieu.
Dankzij hun water-, vuil- en vetafstotende eigenschappen worden PFAS veel gebruikt in industriële toepassingen en consumentenproducten, zoals:
- brandblusschuim
- antiaanbaklagen van kookgerei
- waterafstotend textiel en kledij
- bepaalde behandelde papiersoorten
- sommige cosmetica en huishoudproducten
Hoe komen PFAS in het lichaam terecht?
PFAS kunnen op verschillende manieren in het lichaam terechtkomen, onder meer via:
- voeding en drinkwater
- inademing van vervuilde lucht of stof
- inslikken van bodemdeeltjes
- in beperkte mate via de huid
Omdat PFAS zeer traag afbreken, kunnen ze zich bij herhaalde blootstelling opstapelen in het lichaam.
Welke effecten kunnen PFAS hebben op de gezondheid?
Van sommige PFAS, zoals PFOS en PFOA, is bekend dat ze schadelijke effecten kunnen hebben op de gezondheid. Deze effecten treden doorgaans niet onmiddellijk op, maar kunnen zich op langere termijn ontwikkelen doordat PFAS langdurig in het lichaam aanwezig blijven.
Volgens de huidige wetenschappelijke kennis kunnen mogelijke gezondheidseffecten zijn:
- verstoring van het immuunsysteem
- lager geboortegewicht
- verhoogde cholesterolwaarden
- verstoring van de leverwerking
- verstoring van de schildklierwerking
Er bestaat geen behandeling om PFAS actief uit het lichaam te verwijderen. Door de blootstelling zoveel mogelijk te beperken, kan de hoeveelheid PFAS in het lichaam wel geleidelijk afnemen.
Wat kan je doen om blootstelling aan PFAS te beperken?
No regret-maatregelen
Volg de aanbevolen voorzorgsmaatregelen (“no regret-maatregelen”) die specifiek gelden voor jouw locatie.
Voeding en hygiëne
- Gebruik kookgerei in roestvrij staal, gietijzer of alternatieve antikleefpannen met een keramische of geëmailleerde laag. Breng beschadigde of bekraste antikleefpannen naar het recyclagepark.
- Controleer de ingrediënten van cosmetica (zoals nagellak en make-up) en verzorgingsproducten (zoals shampoo en flosdraad).
- Vermijd producten met vermeldingen zoals: PFC, PTFE, Fluor, Perfluor(o).
Fluoride in tandpasta is géén PFAS en is belangrijk voor het versterken van het tandglazuur. - Was regelmatig en grondig jouw handen, vooral vóór het eten, na buitenspelen en na tuinwerk.
- Draag handschoenen bij tuinieren en bij het gebruik van boenwas-, smeer- of dichtingsproducten.
- Kom je via jouw beroep of hobby intensief in contact met chemische stoffen? Spoel dan jouw huid af met water en kleed je om buiten de leefruimte (bijvoorbeeld in de garage of gang).
Inademing
- Gebruik waterafstotende producten die geen PFOS of PFOA bevatten en gebruik deze bij voorkeur alleen buitenshuis.
- Ventileer en verlucht jouw woning regelmatig om de binnenlucht te verversen, zeker bij nieuwe meubels of woonaccessoires (zoals een tapijt).
- Maak jouw woning regelmatig nat schoon om vervuilde stofdeeltjes te verwijderen.
Zwangerschap en borstvoeding
- Volg alle bovenstaande tips om blootstelling aan PFAS zo veel mogelijk te beperken.
- De voordelen van borstvoeding voor zowel moeder als kind blijven groter dan het mogelijke risico van blootstelling aan PFAS via moedermelk.
Meer informatie over het onderzoek
Het lokaal bestuur is op de hoogte van de resultaten van dit onderzoek en kan het volledige rapport inkijken.
De OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) brengt de saneringsplichtige op de hoogte van zijn verplichtingen met betrekking tot verder bodemonderzoek. Indien er geen saneringsplichtige is, voert de OVAM dit onderzoek zelf uit.
In afwachting van verdere onderzoeksresultaten neemt de saneringsplichtige de nodige voorzorgs- en veiligheidsmaatregelen, zoals bepaald in het Bodemdecreet en voorgesteld door de bodemsaneringsdeskundige.
Wat doet het FAVV?
Het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (FAVV) heeft richtsnoeren opgemaakt voor het opzetten van een monitoring in het kader van autocontrole door operatoren in de primaire dierlijke productie in PFAS-risicozones. Deze richtsnoeren zijn beschikbaar via deze link.
De basisprincipes hierbij zijn dat de operator alle gekende risicofactoren in rekening brengt om de veiligheid van zijn eindproducten blijvend te kunnen garanderen en dat, bij ongewijzigde omstandigheden, de toegepaste monitoring bij aanhoudende conformiteit van die producten desgevallend kan worden afgebouwd in de tijd.
Voor andere operatoren (vb. de fruit- en groentetelers) gelden ook de algemene principes met betrekking tot voedselveiligheid: de producten moeten veilig zijn en de telers moeten rekening houden met het feit dat ze in een (mogelijk) verontreinigde zone activiteiten uitvoeren. Momenteel zijn er specifiek voor PFAS nog geen actielimieten voor plantaardige producten en ook geen voorstellen van Europese normen. Aangezien er momenteel vanuit wetenschappelijk oogpunt veel onzekerheid is over de opname/transfer van met PFAS besmet irrigatiewater naar bodem en gewassen, en er op dit moment geen aanwijzingen zijn dat het gebruik van dergelijk irrigatiewater een probleem vormt voor de voeding, mag u als fruit- en groentetelers dit a priori gebruiken vanuit voedselveiligheidsoogpunt. Doch bij twijfel blijft u de eindverantwoordelijkheid dragen, conform de Europese regelgeving.
No regret-maatregelen
Wat zijn no regret-maatregelen?
No regret-maatregelen zijn voorzorgsmaatregelen die worden genomen wanneer er nog geen volledige wetenschappelijke zekerheid is over een mogelijke verontreiniging. Deze maatregelen zijn bedoeld om de bevolking te beschermen door de blootstelling aan PFAS tijdelijk te beperken.
De maatregelen gelden in afwachting van verdere onderzoeks- en meetresultaten en kunnen in de toekomst worden aangepast of opgeheven wanneer nieuwe informatie beschikbaar is. Zo wordt vermeden dat PFAS zich opstapelen in het lichaam en mogelijke gezondheidsrisico’s veroorzaken.
Situatie op deze locatie
Voor het containerpark en de percelen binnen een straal van 100 meter van de site, zijn verdere bodemonderzoeken gepland.
De resultaten van de reeds uitgevoerde bodemstaalanalyses zijn geruststellend. Daarom zijn geen no regret-maatregelen nodig voor het gebruik van de bodem (bijvoorbeeld tuinieren of spelen in de tuin).
Wel gelden er uit voorzorg richtlijnen voor het gebruik van putwater/grondwater.
No regret-maatregelen binnen de site en tot 100 meter rond de site (te rekenen vanaf de perceelsgrens)
Gebruik van putwater
- Gebruik jouw putwater niet als drinkwater, ook niet om thee of koffie te zetten, ijsblokjes te maken of om mee te koken.
- Gebruik jouw putwater niet voor het vullen van zwembaden en niet voor het besproeien van de moestuin.
- Putwater mag wel gebruikt worden voor laagwaardige toepassingen, zoals:
- Toiletten doorspoelen
- Wagen wassen
- Oprit of terras reinigen
- Sierplanten water geven
Vanuit duurzaamheidsoogpunt wordt hiervoor bij voorkeur regenwater gebruikt in plaats van grondwater.
Hygiënemaatregelen
- Was regelmatig jouw handen, zeker vóór het eten.
- Maak je woning binnenshuis schoon met water.
- Reinig, afhankelijk van het gebruik en de weersomstandigheden, verharde buitenoppervlakken (zoals opritten en terrassen) met water.
Algemene aanbevelingen voor omwonenden van mogelijk PFAS-verontreinigde zones
- Gezonde en gevarieerde voeding is belangrijk voor iedereen. Volg de aanbevelingen van de voedingsdriehoek en wissel voldoende af. Meer info: https://www.gezondleven.be/themas/voeding/voedingsdriehoek
- Bent u aangesloten op een private waterput en is aansluiting op het openbaar waterleidingnet mogelijk? Dan wordt aanbevolen om aan te sluiten op het openbare drinkwaternet.
Aanbevelingen voor het gebruik van oppervlaktewater voor landbouwdieren
- Het gebruik van oppervlaktewater voor landbouwdieren wordt algemeen afgeraden in het kader van diergezondheid.
- Oppervlaktewater kan namelijk bacteriën bevatten die voor ziekten, zoals botulisme, kunnen zorgen bij dieren.
- Gebruikt u toch oppervlaktewater voor landbouwdieren, probeer dan af te wisselen met regenwater en leidingwater
Wat is het verschil tussen grondwater, regenwater en leidingwater?
Leidingwater is water dat wordt geleverd door een openbare watermaatschappij die het water regelmatig analyseert en zuivert. Het is dus veilig om te gebruiken. Leidingwater wordt ook wel dikwijls kraanwater genoemd.
Regenwater of hemelwater is water dat uit de lucht valt bij regen. Dat water kan via dakgoten opgevangen worden in een regenwaterput ondergronds of regenwaterton bovengronds. Een regenwaterput is afgesloten van het grondwater. In sommige woningen wordt dit water gebruikt voor verschillende laagwaardige toepassingen zoals toilet spoelen, wasmachine, planten begieten, …
Grondwater of putwater is water dat van nature in de ondergrond, de bodem zit. Sommige mensen hebben een private grondwaterput met pomp. Ze pompen dat water dan op uit de grond om het te gebruiken voor allerlei klusjes.
Welk water komt er uit mijn kraan?
Welk water er uit jouw kraan komt, hangt af van de bron waarop jouw kraan is aangesloten. Jouw kraan kan aangesloten zijn op een grondwaterput (grondwater), een regenwaterput of –ton (regenwater) of het waterleidingnet (leidingwater).
Duur en verdere opvolging
Deze no regret-maatregelen blijven van kracht in afwachting van bijkomende gegevens over de daadwerkelijke PFAS-verontreiniging van het grondwater. De OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) zal hiervoor de nodige opdrachten geven.
Tijdens het verdere onderzoek wordt:
- de omvang van de verontreiniging in kaart gebracht, ook buiten de site;
- voor het bronperceel en eventuele verspreidingspercelen een locatiespecifieke risico-evaluatie opgesteld in het kader van het beschrijvend bodemonderzoek.
Op basis van deze resultaten zal worden beslist of de maatregelen moeten worden aangepast, uitgebreid of opgeheven.
Het wetenschappelijk onderzoek naar PFAS en de mogelijke impact op de gezondheid is volop in evolutie. Bijkomende onderzoeken in Vlaanderen zullen de situatie van de PFAS-verontreiniging nog beter in kaart brengen. Op basis van nieuwe meetresultaten kan het Departement Zorg de maatregelen aanpassen.
Het lokaal bestuur staat in nauw contact met de OVAM en het Departement Zorg. We houden u uiteraard op de hoogte.
Meer informatie
Alle informatie en de meest recente updates rond PFAS vind je op de centrale website www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling.
Op de PFAS-kaart Vlaanderen vind je ook meer informatie over de aanpak en de stand van het onderzoek en de bijbehorende no regret-maatregelen in jouw buurt. De PFAS-kaart kan je raadplegen via www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling/maatregelen-per-gemeente.
Algemene vragen over PFAS kan je sturen naar het mailadres: pfas@vlaanderen.be.
FAVV: Richtsnoeren zijn beschikbaar op de website: Milieucontaminanten | Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (favv-afsca.be).